Houten plaatmaterialen

Triplexplaten bestaan uit twee, meestal drie op elkaar gelijmde fineerlagen, waarvan de vezelrichtingen van de opeenvolgende lagen gewoonlijk loodrecht op elkaar staan. Ze hebben dus alle unieke eigenschappen van hout, met daarbovenop een grotere stabiliteit en grotere afmetingen.

TOEPASSING:
Classificatie afhankelijk van vochtbestendigheid en afwerking. Meubels, wandbekleding, constructies,...

MILIEUOVERWEGINGEN:
De milieubelasting van triplex zonder milieukeurmerk hangt af van de houtsoort.

Herkenbaar aan de lichte kleur: Europese houtsoorten, vuren en grenen (naaldhout), of populieren en berken (loofhout), beuken haagbeuken en eiken (hardhout). Meestal is dit hout afkomstig uit productiebossen, die na houtkap opnieuw aangeplant worden. (Dus deze heeft de voorkeur)

Herkenbaar aan de rood-bruine kleur: triplex/multiplex gemaakt van tropisch hout, meestal gemaakt van meranti en okoumé. Zonder FSC keurmerk is de kans groot dat het hout afkomstig is uit oerbos. Wanneer dit oerbos niet goed beheerd wordt, kan de houtkap onherstelbare schade aanrichten aan bodem, waterhuishouding en biodiversiteit.
keuze:
Als men dus geen FSC keurmerk vindt, kijkt men best uit naar vuren, grenen, berken of populierenhout.

LIJM :
Triplex/multiplex wordt meestal verlijmd met kunsthars. (Dit is een aardolieproduct). De lijmsoort is meestal afhankelijk van het toepassingsgebied (vochtbestendig is schadelijker) en de fabrikant. Meer over uitstoot van formaldehyde klik hier.

MILIEUKADER:

Milieukader 1: nagroeibare grondstoffen.

Meubelplaat of blokplaat is opgebouwd uit een kern van latten of staafjes hout, waarop aan weerszijden een laag fineer is gelijmd. De vezelrichting van de fineerlaag staat meestal loodrecht op de lengterichting van de kern.
De staafjes bestaan uit fineren die eerst samen zijn gelijmd en dan terug opgezaagd in stroken.
Bij 'crossbandmeubelplaat' worden aan een of twee zijden decoratieve fineren gelijmd, zoals eiken, essen en mahonie.

TOEPASSINGEN:
Door de opkomst van andere plaatmaterialen (triplex, spaanplaat, MDF, panelen van massief hout) is de markt voor meubelplaat steeds kleiner geworden. Toepassing in meubels en binnenschrijnwerk.

MILIEUOVERWEGINGEN:
De belangrijkste houtsoorten voor latten van meubelplaatkernen zijn vuren, okoumé, populieren en meranti.
Vuren en populieren zijn houtsoorten die voorrang verdienen gezien ze Europees zijn en van (meestal) heraangeplante bossen. Voor de andere houtsoorten moet zeker uitgekeken worden naar een FSC label in verband met ontginning (van oerbossen) en heraanplanting.

LIJMEN:
Mogelijk gebruikte lijmen gebruikt bij meubelplaat werden samengebracht in : lijmen en milieu door vibe vzw.

MILIEUKADER:
milieukader 1: nagroeibare grondstoffen

Multiplexplaten bestaan uit meerdere (meer dan 3) op elkaar gelijmde fineerlagen, waarvan de vezelrichtingen van de opeenvolgende lagen gewoonlijk loodrecht op elkaar staan

TOEPASSING:
Multiplex wordt toegepast in: meubels, wanden, constructie,…Er bestaat ook vochtbestendige multiplex voor bekistingen en daken.

MILIEUOVERWEGINGEN:
De milieubelasting van multiplex zonder keurmerk hangt af van de houtsoort. Als men dus geen FSC keurmerk vindt, kijkt men best uit naar vuren, grenen, berken of populierenhout.

Herkenbaar aan de lichte kleur: Europese houtsoorten, vuren en grenen (naaldhout), of populieren en berken (loofhout), beuken haagbeuken en eiken (hardhout). Meestal is dit hout afkomstig uit productiebossen, die na houtkap opnieuw aangeplant worden. (deze heeft de voorkeur)

Herkenbaar aan de rood-bruine kleur: Multiplex gemaakt van tropisch hout, meestal gemaakt van meranti en okoumé. Zonder FSC keurmerk is de kans groot dat het hout afkomstig is uit oerbos. Wanneer dit oerbos niet goed beheerd wordt, kan de houtkap onherstelbare schade aanrichten aan bodem, waterhuishouding en biodiversiteit.

LIJM:
Vooral bij vochtbestendige platen is de milieuvriendelijkheid afhankelijk van de gebruikte lijmsoort. VIBEvzw. stelde hierover een document samen. 

MILIEUKADER:
milieukader 1: nagroeibare grondstoffen

Spaanplaat wordt gemaakt van fijne houtsnippers (spaanders) gemengd met 10 tot 30 % kunsthars. Bij deze platen is de houtstructuur niet meer te zien zoals bij OSB en triplex.
Spaanplaat is nog steeds het meest toegepaste plaatmateriaal. Het heeft, omdat de spaanders

TOEPASSING:
Spaanplaat wordt vooral gebruikt in de meubelindustrie en voor wandbekleding en deuren. Spaanplaat is beperkt vochtbestendig en niet geschikt voor buitentoepassingen.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
Voor de productie van spaanplaat wordt vooral afvalhout gebruikt uit de houtindustrie en dunningshout uit Europa. De milieubelasting van de verschillende houthoudende plaatmaterialen hangt af van de herkomst van het hout en van het bindmiddel.

Verwerking:
Spaanplaat wordt gemaakt van een mengsel van houtspaanders dat met toevoeging van lijm onder grote druk wordt samengeperst.
De eerste spaanplaten werden gemaakt van vlas. Vandaar is er een hoge concentratie van bedrijven in West-Vlaanderen. In de spaanplatensector bestaat het belangrijke probleem van houtstof (kan leiden tot neuskanker) en persdampen (formaldehyde) dat vrijkomt bij het drogen en persen van spaanplaat. De laatste jaren wordt aan de arbeidsomstandigheden hard gewerkt. Men werkt dan wel met recyclagehout, maar dit is veel droger en geeft dan weer meer stofhinder.

Afwerking:
Spaanplaat kan voorzien zijn van een kunststof toplaag van vinyl of melamine. Vinyl is gemaakt op basis van pvc en is daarom schadelijker voor het milieu dan melamine.

Gebruik:
Spaan- en vezelplaten worden volgens volgens de ‘Europese norm’ (afhankelijk van de formaldehyde emmissie) ingedeeld in klassen : E1 (max. 0,1ppm) , E2 (max. 2,3ppm), E3. In Belgïe mogen klasse E2 platen alleen nog gebruikt worden voor meubels. Voor alle andere platen en toepassingen mag alleen klasse E1 gebruikt worden.
Voor verschillende natuurlabels en ook voor de Wereldgezondheidsorganisatie is dit nog veel te hoog, hieronder een tabelletje met de normen die ze zelf hanteren (bron: vibe vzw).
natureplus            0,03
WHO                    0,05
LGA                     0,05
Blaue Engel        0,05
E1                       0,10
E2                       1
E3                       2,30
(Maximaal toegelaten uitstoot van formaldehyde uit spaanplaten en aanverwante volgens verschillende instanties. Uitgedrukt in ppm per m3 lucht per m2 plaatmateriaal.)

De afvalfase:
Wanneer de platen niet bekleed worden met ander materiaal zijn ze herbruikbaar, anders worden ze verbrand.

Samengevat: Spaanplaat geeft veel formaldehydeuitstoot ook als het geplaatst is. Vooral in een omgeving op kamertemperatuur. Kies liever voor volhout of met natuurhars gebonden platen. Let er in ieder geval op dat de totale hoeveelheid spaanplaat in een ruimte, niet te groot wordt (per kubieke meter woonruimte niet meer dan driekwart vierkante meter spaanplaat). Verder is het van belang om goed te ventileren!

MILIEUKADER:
Milieukader 1 : hernieuwbare grondstoffen.

MDF (Medium Density Fibre Board) bestaat uit houtvezels en kunsthars geperst tot een plaat. Door de fijne vezels is MDF homogener dan spaanplaat. Bij het zagen of frezen brokkelen de zijkanten ook niet zoals bij triplex of spaanplaat. Het wordt ook 'middelhardboard' genoemd.

TOEPASSING:
Oorspronkelijk werd MDF enkel voor de meubelindustrie gebruikt. Nu zowel binnen als buiten. MDF is er in verschillende kwaliteiten, ook vochtbestendig.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
Voor de productie van MDF wordt vooral resthout gebruikt uit de houtindustrie en dunningshout uit Europa. De milieubelasting van de verschillende houthoudende plaatmaterialen hangt af van de herkomst van het hout, van het bindmiddel en van eventuele gevolgen voor de afvalverwerking. Uiteraard is hier de keuze voor FSC gelabeld hout logisch.

Verwerking:
Spaanplaat, OBS, MDF en triplex/multiplex worden verlijmd met kunsthars. Dit is een aardolieproduct. Lijmsoort is voor Ureumformaldehyde. Met 90% hout en 10% lijm.

Gebruik:
Uit de lijm in MDF kan formaldehyde vrijkomen. Dit is een kleurloos gas, waardoor op korte termijn irritatie aan ogen en luchtwegen kan ontstaan. Uit onderzoek blijkt dat formaldehyde ondanks een afwerkingslaag kan vrijkomen via niet-afgewerkte delen, boorgaatjes of beschadigingen. Veel fabrikanten kiezen voor zogenaamd 'emissiearm' plaatmateriaal. Volgens de Duitse norm betekent 'emissiearm' een uitstoot van 0,1 ml formaldehyde per 1 m3 lucht (0,1 ppm). De Wereldgezondheidsorganisatie raadt echter aan om materiaal te kiezen met een uitstoot van de helft lager: 0,05 ppm, wat de norm is waaraan platen met het Duitse Blaue Engel-label moeten voldoen.

De afvalfase:
De platen worden meestal verbrand. Belangrijk is ze zo te bevestigen dat ze kunnen herbruikt worden. Dit kan vooral als er geen folies of tapijten worden opgekleefd.

Samengevat: Kies liefst met natuurhars gebonden platen.

MILIEUKADER:
Milieukader 1 : hernieuwbare grondstoffen.

OSB (Oriented Strand Board) bestaat uit drie lagen houtsnippers van ongeveer 8 cm lang. De snippers liggen per laag in één richting, kruislings op de vorige laag en zijn met lijm gebonden.

TOEPASSING:
OSB heeft mechanische eigenschappen die in de buurt van constructietriplex komen.De platen worden behandeld voor toepassing als vloer. Het is beperkt vochtbestendig. Meubels, vloeren, wanden, constructie,…

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
OSB bestaat voor 97% uit nieuw hout dat vrijkomt bij exploitatie van productiebossen.
OSB uit duurzame bosbouw met FSC label dus, (dunningshout van vuren, grenen, berken, beuken en populieren), bevat meestal 3% fenolformaldehydelijm en is milieuvriendelijk te noemen.

OSB uit standaardbosbouw (zelfde houtsoorten, maar uit niet duurzaam beheerde bossen), is sterk af te raden uit milieu overwegingen.
 

Verwerking:
Bij de productie komt zo goed als geen afval vrij. (Het weinige afval dient als brandstof), Terwijl bij spaanplaten 7 tot 9% lijm gebruikt wordt heeft O.S.B. door de grote schilfers minder lijm nodig. Er wordt voor zo'n 3% lijm in verwerkt. (Spaanplaat, OBS, MDF en triplex/multiplex worden verlijmd met kunsthars. (Dit is een aardolieproduct.)

Gebruik:
Voor het verven moet de plaat eerst geschuurd worden om de lijm en parafinelaag te verwijderen, anders laat de verf los.

De afvalfase:
De platen worden meestal verbrand.

Samengevat: De totale milieubelasting van OSB wordt vooral door emissies bepaald. De uitstoot die bij productie en vervoer veroorzaakt wordt is vergelijkbaar met oa. hardboard. Door het minste gebruik aan lijm beantwoorden de meeste O.S.B. platen aan de geldende Europese normen voor kwalificatie E1 in verband met de formaldehyde uitwasemingen.

LIJM :
Fenolformaldehyde: (vibe v.z.w. stelde over de invloed van lijm in plaatmateriaal op milieu en gezondheid dit document samen).

MILIEUKADER:
Milieukader 1 : nagroeibare grondstoffen.