Buitenschrijnwerk

OMSCHRIJVING:
Verven op (lijn)oliebasis zijn veel minder schadelijk voor het milieu dan alkydehars- of acrylaatdispersieverven.
Als bindmiddel wordt gebruik gemaakt van lijnolie (of houtolie) en natuurharsen (damarhars, colophonium), als minerale bindmiddelen o.a. kalk, kalkcaseïne, leem.

Oplosmiddel: Terpentijn is een natuurlijk oplosmiddel, dat ook toxisch is en als verdunningsmiddel wordt gebruikt. Ook citrusolie kan hiervoor dienen, maar is zeer duur. Verven met terpentijn kunnen in verband met de giftigheid ervan het best zo weinig mogelijk verdund worden.
Natuurverf op waterbasis heeft enkel water als oplosmiddel.

Pigmenten zijn van organische (plantaardig of dierlijk) of minerale oorsprong. (aardpigmenten, ijzer- of metaaloxiden).
Een aantal natuurverven bevat ook kunstmatige pigmenten (die dan ook toxisch kunnen zijn).

Hulpstoffen zijn zoveel mogelijk afkomstig van hernieuwbare grondstoffen. Bijv. Etherische oliën als bewaarmiddel. Antischimmel en antiroestmiddel worden niet toegevoegd.

TOEPASSING:
(Lijn)olieverf hecht zeer goed en is elastischer dan de synthetische verven. Het is dampdoorlatend en niet statisch oplaadbaar, maar ook minder duurzaam.
Verf op lijnoliebasis moet in drie tot vier lagen worden aangebracht en heeft - in geval van hoogglansverf - een lange droogtijd.

-Natuurverf in poedervorm is het meest ecologisch, maar moet dus ter plaatse worden aangemaakt. Voordeel is dat geen bewaarmiddelen (die schadelijk zouden kunnen zijn voor het milieu) toegevoegd worden. Nadeel is wel dat aangemaakte verf niet lang kan bewaard worden.

-Natuurverf in vloeibare vorm wordt meestal in geconcentreerde vorm aangeleverd.

Toepassing op hout, ijzer, muren enz.
Silicaatverf wordt vooral gebruikt voor buitentoepassingen.
Kookverf is geschikt voor onbewerkt, ruw en verweerd hout.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Winning:
Echt volledige natuurverf is dus samengesteld uit natuurlijke (hernieuwbare) grondstoffen. Voor verf in poedervorm is het volume dat naar de winkel moet vervoerd worden compacter.

De afvalfase:
-recyclage: de verpakkingen zijn voor poederverf karton of papier, voor vloeibare verf: blik of herbruikbare kunststof. 
-stort: De verfresten zijn composteerbaar. De fabrikant vermeldt meestal op het etiket in welke vorm verfresten kunnen gecomposteerd worden (in vloeibare vorm of verdund met water of ingedroogd).

Samengevat: Natuurverven hebben dus al een streepje voor bij de milieuoverwegingen wegens hun grondstoffen. De keuze voor verven zonder VOS (vluchtige organische stoffen, die mee aan de basis liggen van de hoeveelheid ozon in de lucht) is zeer belangrijk als milieustandpunt. Ook voor de mensen die ermee werken zijn deze stoffen schadelijk. Vibe v.z.w. geeft bij de eerste keuze voor natuurverf het ecolabel ‘natureplus’ als meest betrouwbare. Als tweede keuze watergedragen natuurverven en als alternatief: Verven met een ander eco-label dan natureplus.

MILIEUKADER:
Milieukader 1: nagroeibare grondstoffen

(acrylaatverf-acrylverf-vinylverf-latexverf)

OMSCHRIJVING:
Acrylaatdispersieverven  zijn watergedragen verven.
Bindmiddel: acrylaathars of vinylhars.
Oplosmiddel: water. Acrylaatverf wordt om zijn waterverdunbaarheid wel eens waterverf genoemd, maar dat is het zeker niet. In acrylaatdispersieverf worden in plaats van VOS (Vluchtige Organische Stoffen) ook alcohol en glycolethers gebruikt. (en 5 tot 10% organisch oplosmiddel). Deze verdampen dan reukloos.
Pigmenten kunnen van organische (petrochemische) of minerale oorsprong zijn.

TOEPASSING:
Muur- en plafondverven, ook houtverven.
Acrylaatverf is beter UV-bestendig en elastischer dan alkydverf, waardoor er minder vaak hoeft te worden bijgeschilderd. De verf is elastisch en daardoor zeer geschikt voor plaatsen met hoge vochtigheid of kans op scheurvorming.
Latexverven zijn goed bestand tegen vuil (afwasbaar) en spatwater.
Acrylaatverf hecht niet goed op alkydharsverf.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Gebruik:
Acrylaatdispersieverf bevat meestal ongeveer 15% terpentine; de verf is dus niet helemaal VOS-vrij. Terpentine kan (huid)irritaties veroorzaken.

De afvalfase
Eigenlijk mag het materiaal waarmee de verf is aangebracht niet onder de kraan worden uitgespoeld. Het spoelwater van acrylaatdispersieverf is namelijk ook chemisch afval en moet apart opgevangen worden. (Rioolwaterzuiveringsinstallaties worden hierdoor zwaarder belast met ecotoxische verfresten).
Verwijderen:Acrylaatverf kan niet met een hitte en krabber worden verwijderd, alleen met oplosmiddelen. De opgeloste verf is weer chemisch afval.

Samengevat: Verven op waterbasis (acrylaatdispersieverven) geven het idee milieuvriendelijk te zijn. Maar ze bevatten dus evengoed toxische (o.a. schimmelwerende) middelen als alkydharsverf. De gevolgen voor de blootstelling aan de dampen (glycolethers en –esters als oplosmiddel) van schilders, zijn nog niet helemaal bekend. Ook hier geldt: een goede verluchting tijdens het schilderen.
De keuze voor deze verven is dus afhankelijk van de weerstand die ze moeten bieden en hoe lang ze zullen meegaan. Vanuit milieuoogpunt is verf op basis van hernieuwbare grondstoffen aangeraden. Er bestaat ook natuurlatexverf. Een keuze voor natuurverf (ecolabel) moet overwogen worden.

MILIEUKADER:
Milieukader 3: Materialen uit petrochemische grondstoffen.

OMSCHRIJVING:
Alkydverf heeft een solventbasis.
Bindmiddel is Alkydhars
Pigmenten kunnen van organische (petrochemische) of minerale oorsprong zijn.

Alkydharsverf bevat dus drie (schadelijke) basisingrediënten: bindmiddel, pigment, oplosmiddel (VOS, vluchtige organische stoffen: 40 tot 60% organisch oplosmiddel, vaak white spirit) en mogelijk vulstof.

High solid alkydverf bevat veel minder oplosmiddelen (VOS) 15 tot 25% organisch oplosmiddel.
High-solidverf wordt al in één of twee (dus minder) lagen dekkend aangebracht.
Er bestaat tegenwoordig ook 'monodek'-verf, die in één laag dekkend wordt aangebracht.

TOEPASSING:
Alkydharsverf heeft als voordeel dat het op vrijwel elke ondergrond hecht.
Op muren en plafonds. Waar de verf bestand moet zijn tegen mechanische belasting en (extreme) weersomstandigheden.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Productie:
Producten op basis van aardoliederivaten zijn vanuit milieustandpunt niet aan te raden.

Gebruik:
De VOS in traditionele (alkydhars-)verven en lijmen kunnen OPS (een vorm van zenuwaantasting) en uiteindelijk aantasting van de hersenen veroorzaken bij schilders en mensen die vaak of langdurig in een omgeving met net geschilderde of gelijmde producten verblijven. Belangrijk is de ruimte goed te ventileren.
Het zijn dus vooral de oplosmiddelen die vaak schadelijk zijn: deze dienen om roest, schimmel en bederf  tegen te gaan. Er worden ook droogstoffen gebruikt en verdikkingsmidddelen zoals polyacrylaat.

De afvalfase:
Alkydverven - maar dat geldt voor alle verfsoorten - zijn chemisch afval (KGA). Wegspoelen via de goot is uit den boze. Problemen met de waterzuivering en oppervlaktewater komen hieruit voort.
Alkydverf kan relatief eenvoudig worden verwijderd met een hete luchtblazer (de oplosmiddelen zijn dan al uitgedampt, dus geven geen gevaar meer).

Samengevat: Men kiest best steeds materiaal dat tegen de te weerstane weersomstandigheden kan, in eerste instantie moet men proberen verf te vermijden. Bij gebruik van verf of vernis, is verf op waterbasis, acrylaatdispersieverf en in het bijzonder natuurverf (ecolabel) aan te raden.

MILIEUKADER:
 
Milieukader 3: Materialen uit petrochemische grondstoffen.

OMSCHRIJVING:
PC staat voor polycarbonaat, een transparante kunststof.
PC is een thermoplast

TOEPASSING:
PC wordt onder andere gebruikt voor CD's en als onbreekbaar 'glas' in overkappingen, wanden, gebogen raamvlakken,…

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Ontginning:
De winning van aardolie kan zorgen voor verstoring en aantasting van bodemprocessen. De meeste winning van olie vindt plaats in het Midden-Oosten en op zee. Het transport van de ruwe olie gebeurt met zeetankers. Op zich ook al een milieurisico.

Verwerking:
Bij de productie van PC worden bisfenol A, dichloormethaan, fosgeen en pyridine gebruikt.
 
Gebruik:
In geval van brand gaat PC druipen, wat een gevaarlijke situatie teweegbrengt.

De afvalfase
-recyclage: Zowel PC is direct te hergebruiken en te recycleren.
-verbranden: bij het volledig verbranden van PC komen in principe alleen waterstof, koolstof en zuurstof vrij.

Samengevat: Er zou nog maar voor een 40tal jaren aardolie beschikbaar zijn. Het gebruik van kunststoffen uit milieuvriendelijker grondstoffen en die ook beter recycleerbaar zijn geniet de voorkeur.
Bij keuze voor kunststoffen moet de levensduur (ook UVbestendigheid van de kleuren) nagegaan worden en voorkeur gegeven worden aan thermoplasten.
Glas blijft een milieuvriendelijker oplossing, al speelt hier natuurlijk ook het gewicht (geringere hoeveelheid materiaal) een rol.

MILIEUKADER:
milieukader 3: petrochemische oorsprong

OMSCHRIJVING:
Bitumen is een aardolieproduct en lijkt bij gebruik goed op de oorspronkelijke ruwe olie.
In de bouw wordt vooral ‘gemodificeerd’ bitumen (composietmateriaal) gebruikt: SBS en APP-gemodificeerd bitumen.
Bitumen kan met kunststofvezels worden gewapend.

TOEPASSING:
Bitumen wordt vooral toegepast als dakbedekking of water- en wortelkerende laag.
Meestal wordt als dakbedekking een meerlaags bitumen toegepast.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
De oorsprong van bitumina begint bij de winning van aardolie, het transport daarvan en de raffinageprocessen.

Productie:
Bitumenproducten worden in België en Nederland vervaardigd.
Bitumencompounds ( met een textiele drager gewapend tot banen) worden meestal, door middel van het verhitten van een brandlaag aan de baanrand, aan elkaar verkleefd en niet meer op de ondergrond.
In milieutechnisch opzicht is dit een belangrijke verbetering, doordat het materiaal niet meer verkleeft met de ondergrond, is hergebruik en recyclage gemakkelijker.

Gebruik:
In een normale situatie van het gebruik heeft bitumen geen schadelijke gevolgen voor milieu en gezondheid. Bitumen bevat PAK's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen); deze zijn niet afbreekbaar en bij brand kunnen die uitvloeien.

De afvalfase:
-recyclage: Het materiaal kan dus worden gerecycleerd, het komt dan in de weg- en waterbouw terecht.
-stort: bij stort moet bitumen worden beschouwd als chemisch afval. Als bitumen wordt geplakt, leidt dit ertoe dat ook de ondergrond tot het chemisch afval behoort. Bij alle bouwafval is dus de goede scheiding van de verschillende materialen zeer belangrijk voor hergebruik.

Samengevat: Het gebruik van bitumineuze materialen wordt vanuit milieustandpunt sterk afgeraden. Er is eerst al de productie uit aardolie. De korte levensduur weegt zwaar door in de Levenscyclusanalyse. Andere kunststoffen zoals EPDM zullen in de toekomst deze stoffen volledig vervangen. Ook al is EPDM rubber, het gaat minstens twee maal zo lang mee als bitumen, door de verwerking (lassen) is het ook volledig recycleerbaar.

MILIEUKADER:
Milieukader 3: Materialen uit petrochemische grondstoffen.

OMSCHRIJVING:
Er bestaan verschillende soorten glas. De belangrijkste soorten worden hieronder besproken.

Floatglas of vlakglas is enkel glas dat vervaardigd is volgens het floatprocédé. Belangrijkste ingrediënten zijn zilverzand (kwartszand), soda, kalksteen, diverse oxiden (magnesiumoxide, aluminiumoxide, kleurstoffen,…) en (fijngemalen) gerecycleerd glas dat 20 tot 25% van het schaarse zilverzand vervangt.
Een duidelijke voorstelling van dit procédé kan je vinden bij Glaverbel.

Dubbel of meervoudig glas wordt opgebouwd uit twee of meerdere glasbladen met daartussen een hermetisch afgesloten spouw. De spouw is gevuld met droge lucht of gas, zodat een evenwicht bestaat tussen de atmosferische druk binnen en buiten de glasplaten. Het gebruik van gassen in de spouw zorgen voor een betere akoestische en thermische isolatie. Ook de breedte van de spouw (15 mm is optimaal) en de dikte van de glasplaten hebben een invloed op de isolerende waarde van het glas.
Tegenwoordig wordt er op de binnenzijde van de glasplaten een isolerende coating aangebracht, waardoor de isolerende waarde nog verbetert, terwijl zonlicht grotendeels wordt doorgelaten. Dit is dan HR+ en HR++ glas.
Meervoudig glas kan specifiek warmtewerende eigenschappen verkrijgen. Hierbij wordt één van de glasplaten vervangen door absorberend of zonnereflecterend glas.

Veiligheidsglas is glas dat bijzondere kenmerken bezit waardoor de kans op schade door schokken, vervorming of brand vermindert. Het wordt toegepast ter beveiliging van personen, tegen glasuitval, voor de elementaire beveiliging van goederen, tegen inbraak en voor beveiliging van personen tegen kogelinslagen.

Er zijn verschillende categorieën veiligheidsglas: gelaagd glas, gehard glas, gewapend draadglas en brand- en hittewerend glas.
Van zodra glas ‘omgevormd’ is tot veiligheidsglas, kan het niet meer bewerkt worden (bv. frezen, snijden,…).

Decoratief glas kan worden ingedeeld in figuurglas, gekleurd glas, gematteerd glas en lichtspreidend glas.
Figuren, kleuren, mattering, enz. worden in het glas verwerkt door middel van
- toevoeging van metaaloxyden of kleurstoffen tijdens het productieproces,
- door het aanbrengen van één of meerdere folies,
- door het aanbrengen van een laklaag of een gekleurde emaillaag,
- door zandstralen (gematteerd glas),
- door het aanbrengen van een zuur in het glasoppervlak (gematteerd glas),
- door middel van zeefdruktechnieken (gematteerd glas),
- of door het vullen de tussenlaag van meervoudig glas met glasvezels, capillaire buisjes of reflecterende lamellen (lichtspreidend glas)

Daarnaast zijn er nog speciale toepassingen voor specifieke situaties, zoals akoestische beglazing, gebogen beglazing, glazen bouwstenen, profielglas, glazen vloeren en traptreden.

TOEPASSING:
Floatglas wordt toegepast in veel verschillende domeinen, zowel in de bouw, voor binnen- en buitenhuisdecoratie, voor de automobiel- en ook voor de gespecialiseerde industrie.
Hierbinnen vallen zowel architecturale projecten zoals luchthavens en dierentuinen, meubilair, scheidingswanden, deuren, gevels, daken, windschermen (auto), zij- en achterramen (auto), spiegels (auto) en specifieke industriële toepassingen zoals LCD-schermen en medische en huishoudapparaten.

Dubbel en meervoudig glas wordt vooral gebruikt in de bouwsector.

Veiligheidsglas vindt toepassingen in de auto-industrie, winkelruimten, kantoren en schoolgebouwen, deuren, wanden en meubels.

Decoratief glas heeft brede toepassingen in zowel de (decoratieve) bouw als in de meubelsector.

MILIEUOVERWEGINGEN:

Verwerking
Voor floatglas is er slechts een enkele laag nodig, wat minder energie en minder grondstoffen vergt bij de productie dan dubbel of driedubbel glas.
Extra bewerkingen zoals het kleuren, matteren, enz vergen extra energie en grondstoffen, wat de milieu-belasting uiteraard verhoogt.

Gebruik
In de gebruiksfase zorgt floatglas voor een veel lagere isolatiewaarde, wat betekent dat er meer energie verloren gaat.
Meervoudig glas heeft een beter isolerend vermogen dan enkel glas.

Afdanking
Glas kan gerecycleerd worden. Hierdoor kan er heel wat energie en grondstof bespaard worden. Voor veiligheidsglas is recyclage een stuk moeilijker, omdat er andere soorten materiaal vermengd zijn in de glasplaten. Deze materialen moeten eerst gescheiden worden vooraleer de glasplaten kunnen worden gerecycleerd.

Samengevat
de productie van enkel glas weegt minder zwaar door dan die van dubbel- of driedubbel glas, maar in de gebruiksfase van meervoudig glas kan zoveel energie bespaard worden dat dit de extra energie nodig voor dubbel of driedubbel glas snel opheft. Indien de isolerende waarde van belang is in de toepassing van glas, dan is het gebruik van meervoudig glas aan te raden.

Het gebruik van andere soorten materiaal in het glas (vb. stalen net in veiligheidsglas), het aanbrengen van coatings of folies en het kleuren van glas, bemoeilijken het verwerkingsproces voor recyclage, doordat het mengen van verschillende materialen zorgt voor onzuiverheden in het glas.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: oppervlaktedelfstoffen

OMSCHRIJVING:
Het basismateriaal voor aluminium (Al) is bauxiet. Het wordt gelegeerd met magnesium (Mg) en silicium (Si). Het materiaal is goed te 'extruderen' (in visceuze toestand te persen door een mal) waardoor een geprofileerd product ontstaat.

TOEPASSING:
Aluminium is minder sterk en stijf dan bijvoorbeeld staal. Doordat het een vrij licht materiaal is, werd het oorspronkelijk toegepast in de vliegtuigbouw en ruimtevaart. In de bouwsector vinden we het vooral als raamprofiel, bij meubel- en wandprofielen en als beplating terug.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning en productie:
Aluminiumproductie vanuit bauxiet (het basismateriaal voor aluminium) is bij het huidige gebruik nog zeker 150 jaar mogelijk. De grootste producenten van Bauxiet zijn Zuid-Amerika en Oceanië.
Bij elke ton bauxiet komt 3 ton onbruikbaar productieafval vrij; (vooral aluinaarde of rode modder). Dit afval zorgt voor verontreiniging van oppervlaktewater.
Er zijn veel emissies bij de productie, dezelfde als bij lood en zink, maar er is tevens emissie van fluoriden, aluminiumzouten en slakken. Met name fluorzouten zijn toxisch.

Verwerking:
Voor productie van aluminium is zeer veel energie nodig, per kilo ongeveer anderhalf keer zoveel als bij staal. Dit komt doordat aluminium uit bauxiet moet worden geëlektrolyseerd.

Gebruik:
Aluminium is in principe zeer duurzaam. Het corrodeert wel, maar daarbij vormt zich een laagje op het metaal, dat verdere corrosie voorkomt. Anodiseren of verven (poedercoaten) zijn andere mogelijkheden om de levensduur te verlengen.

De afvalfase:
Bij het maken van aluminiumproducten uit hergebruikt aluminium is nog maar 5 tot 10% nodig van de energie die nodig was voor de productie van primair aluminium. Zeker bij aluminium geldt dus: hoe vaker het wordt hergebruikt, des te lichter wegen de milieubezwaren van de oorspronkelijke productiefase.

Samengevat: Vanuit de winning is het product te milieubelastend als eerste keuze. Aluminium kan dus omwille van het lage onderhoud en de duurzaamheid, als je het goed beschermt en zo aan elkaar vastzet dat het makkelijk recupereerbaar is.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: materialen uit oppervlaktedelfstoffen.

OMSCHRIJVING:
Staal is een verzamelnaam voor metaallegeringen die grotendeels uit ijzer (Fe) bestaan, versterkt met koolstof om het harder te maken.

Cortenstaal is een staalsoort met een legeringselement dat het oxidatieproces stabiliseert, waardoor een geöxideerd, bruinkleurig uiterlijk ontstaat.

Roestvrijstaal (RVS) bestaat uit ijzer, chroom en nikkel (zie aparte fiche)

Daarnaast zijn er honderden andere samenstellingen van gelegeerd staal, meestal met nikkel als belangrijkste element: vb. constructiestaal, machinestaal, staal voor verschillende gereedschappen.

TOEPASSING:
Staal wordt gebruikt voor constructies zoals balken en kolommen, beplating en allerhande gereedschap. Ook voor meubels is staal makkelijk buigbaar en lasbaar.
Cortenstaal wordt als gevelbeplating wordt gebruikt.
RVS kent veel toepassingen binnen: keukenaanrecht, leuning, deurkruk,…

In natte milieu’ s corrodeert staal (water en zuurstof).
Om staal daartegen te beschermen bestaan de volgende mogelijkheden:
-niet toepassen in natte milieus
-lakken of poedercoaten (bedekken met een verflaag)
-verzinken of galvaniseren (bedekken met een zinklaagje>zie aparte fiche)
-kathodisch beschermen
-roestvrijstaal (RVS) of andere duurzame metalen gebruiken.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
De grootste ijzerertsproducenten zijn China, Rusland, Brazilië en Australië. Vooral in Brazilië heeft de winning heeft een grote impact op het regenwoud, omdat de grootste ijzerertsvoorraden vaak op de ecologisch meest waardevolle plekken liggen.

Verwerking:
Naast ijzererts zijn voor de bereiding van staal kolen (cokes) nodig, en de diepe winning ervan heeft ook - in mindere mate dan bij oppervlaktewinning - aantasting van het landschap tot gevolg. Van sommige ertsen zijn de voorraden beperkt.

Afvalfase:
Staal kan direct worden hergebruikt en gerecycleerd. Door middel van analyse-apparatuur kan men de legeringen ook uit elkaar halen.

Samengevat: Waar kan zou men, vanuit ecologisch standpunt, het gebruik van metaal dus moeten vermijden en vervangen door bijvoorbeeld hout met FSC-label. Maar de belangrijkste kwaliteiten qua bewerking, fijne constructie en sterkte zijn natuurlijk moeilijk te vervangen.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: uit oppervlaktedelfstoffen.