Trappen

OMSCHRIJVING:
Natuursteen is een verzamelnaam voor verschillende gesteenten: marmer, graniet, blauwe hardsteen, leisteen, basalt, zandsteen, kalksteen, lavasteen, tufsteen

Natuursteensoorten worden ingedeeld volgens hun geologische ontstaansgeschiedenis.
Carbonaatstenen: kalksteen en marmers. Silicaatstenen: zandsteen, hardsteen en graniet.
Stollings- en vulkanisch gesteente: lavasteen en tufsteen.

TOEPASSING:
Gebruik van natuursteen in de bouw heeft een geschiedenis tot in de prehistorie. In de ardennen bijvoorbeeld kunnen muren worden opgetrokken in natuursteen.
Voor ons gaat het vooral over vloerbekleding, keukenaanrecht, gevelbekleding, badkamermeubel, trappen...

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
Natuursteen wordt over de hele wereld gewonnen. In België vooral blauwe hardsteen. Verder is er in Europa natuursteen te vinden in Duitsland, Frankrijk, Italië, Noorwegen, Schotland. Bij winning in open groeves wordt het landschap aangetast. De meeste groeves bestaan echter al eeuwen, waardoor van extra aantasting van ecosystemen nauwelijks sprake is. Voor werknemers moeten de normen van inademen van steenstof worden opgevolgd. (Silicose is een ernstige aantasting van de longen door silica).

Transport:
Door de massa van natuursteen is energie nodig voor het transport (zeeschip en/of vrachtwagen) een belangrijke factor in de milieubelasting.

Verwerking:
Natuursteen wordt na winning meestal nog bewerkt: zagen, slijpen, polijsten en diverse oppervlaktebehandelingen.

Gebruik:
Verzuring heeft geleid tot aantasting van veel natuursteen in steden.

De afvalfase:
Natuursteen kan direct worden hergebruikt of verzaagd tot kleinere stukken. Het kan ook in kleine brokjes met kunsthars gebonden worden in composietplaten.

samengevat: De enige minpunten bij natuursteen zijn het energieverbruik bij transport en de arbeidomstandigheden in ontwikkelingslanden. Het spreekt vanzelf dat natuurlijke materialen best dichtbij hun winningsplaats worden gebruikt. Dus Europese natuurstenen kunnen de voorkeur verdienen.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: materialen uit oppervlaktedelfstoffen

Beton werd al door de Romeinen gebruikt, maar in de middeleeuwen ging de kennis ervan verloren, in de negentiende eeuw werd het herontdekt in de tuinbouw. Voor bouwconstructies werd de kalk of traskalk uit het Romeinse beton vervangen door cement, afkomstig van mergelsteen.
De aluminiumverbindingen in mergel maken het materiaal geschikt voor toepassing als cement. Door het ontbreken van kalk werd het mogelijk om stalen netten of staven toe te voegen, waarmee beton veel grotere trekkrachten kan opnemen.
Beton bestaat uit cement, water, zand en grind.
(Cement en water vormen mortel, wordt daar zand aan toegevoegd, dan heet het zandcement. Pas met grind heet het beton).
Aan de basisgrondstoffen worden soms stoffen toegevoegd waarmee het beton sneller droogt, beter vloeit of andere gewenste eigenschappen krijgt.

TOEPASSING:
Zowel constructieve als niet constructieve functies, kan door toevoegingen waterdicht gemaakt worden.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
De winning van de minerale grondstoffen van beton (cement, zand en grind) tast het landschap en bijbehorende ecosystemen aan.
Portlandcement wordt grotendeels gemaakt van mergel, dat wordt gewonnen in Zuid-Limburg in Nederland. De aantasting van het landschap is er veel groter dan het randje natuurgebied dat er voor in de plaats kwam. Open dagmijnen kunnen alleen bij kleinschaliger, plaatsgebonden winning.
Hoogovencement is cement dat grotendeels bestaat uit gemalen hoogovenklinker (slakken die bij het hoogovenproces overblijven). Ook vliegasslakken, vrijkomend bij elektriciteitscentrales, worden in cement gebruikt. Vliegas bevat ook zware metalen en heeft als grootste bezwaar dat het vrij radioactief is, waardoor toepassing binnenshuis niet is aan te raden.
Zandwinning zorgt door de diepte in mindere mate voor aantasting van het landschap - het levert soms nieuwe waterrijke natuurgebieden op - maar deze diepere winning kan echt ook verstorende gevolgen hebben voor de waterhuishouding. Zand is in ieder geval wel ruim voorradig.
Grind wordt gewonnen uit rivieren en uit diepere grondlagen. Daarbij treden soortgelijke problemen op als bij de winning van zand. Bij de winning uit rivieren worden ecosystemen op de bodem aangetast. Grind is ten opzichte van zand minder voorradig. Waar sterkte minder een rol speelt kan grind vervangen worden door puingranulaat .(vermalen puin van beton en metselwerk): tot 20% zonder sterkteverlies.
In plaats van grind kunnen aan beton gesinterde kleikorrels worden toegevoegd om het lichter en isolerender te maken.
Wapeningsstaal: zie staal.

Transport:
Beton is een zwaar materiaal, dat bij transport voor een hoog energiegebruik zorgt. Daar staat tegenover dat zo goed als alle grondstoffen voor beton in Belgïe of Nederland worden gewonnen en verwerkt, waardoor de afstand van transport klein is.
De cementindustrie is vooral gesitueerd aan waterwegen, zodat de bulkmaterialen (cement, zand en grind) per schip kunnen worden aangevoerd, wat de milieueffecten van transport beperkt.

Verwerking:
Silica (een verzamelnaam voor steenstof), komen vrij bij de winning en productie van steenachtige materialen. Deze kunnen zoals bij cement, bij werknemers in de fabriek of op de bouwplaats 'stoflongen' veroorzaken. Andere chemische toeslagstoffen kunnen in geval van contact irritatie veroorzaken.
Uit milieuoverweging heeft men de voorkeur om prefab beton toe te passen, dit geeft minder afval en is ook demontabel.

Gebruik:
Als geen stoffen met een hoge radioactiviteit of zware metalen zijn toegepast, die kunnen vrijkomen bij boren in beton, zijn de gevolgen voor de menselijke gezondheid binnenshuis gering. Nadeel van beton is dat het niet isolerend werkt en in een buitenconstructie extra moet afgewerkt worden tegen koudebruggen. Beton heeft een koud oppervlak, dat onprettig aanvoelt en voor koudestraling zorgt, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld hout.

De afvalfase:
Hoogovencement heeft een wat hogere radioactiviteit, en het bevat uit de slak sporen van zware metalen, die bij boren (gebruiksfase) en breken van beton (afvalfase) kunnen vrijkomen. Tenzij demontabel in elkaar gezet, met prefab bouwelementen, is beton niet in oorspronkelijke vorm te hergebruiken. Het slooppuin wordt daarom meestal gebroken, het wapeningsstaal verwijderd, en het betonpuin vermalen tot puingranulaat.

Samengevat: Voor constructie van gebouwen wordt vanuit milieuvriendelijk oogpunt steeds hout aangeraden. Hierbij wordt de constructie meestal tegen vocht afgeschermd met een kruipkelder. Bij gebruik van beton en staal dienen zoveel oppervlaktematerialen worden ontgonnen dat men afraadt hier veel van te gebruiken.
Alternatief is in ontwikkeling en reeds beperkt op de markt: vb. beton gewapend met vlasvezels.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: oppervlaktedelfstoffen.

Op de website van het Belgische Woodforum kan je allerlei informatie vinden over hout, de eigenschappen van dit materiaal, ondersteunende informatie die je kan helpen bij het maken van een geschikte keuze voor bepaalde toepassingen, technische fiches van de meest courante houtsoorten, etc...

Verschillende houtsoorten staan op deze site beschreven. 

OMSCHRIJVING:
Keramische materialen worden gebakken van klei. Hieraan wordt eventueel zand toegevoegd.
'Verontreinigingen' in de klei bepalen de kleur: veel kalk maakt lichte bakstenen, ijzer in de klei: donkerrode bakstenen en mangaanoxide geeft een donkerbruine baksteen. Wand- en vloertegels bevatten meestal geen zand, porcelein is hardgebakken fijne klei ook zonder zandtoevoeging.
Klinkers zijn bakstenen die op zeer hoge temperatuur zijn gebakken.
Bakstenen kunnen vol of hol door de strengpers geperst worden. Met holle stenen bespaart men materiaal en werkt men (geluids) isolerend.
Voor lichte isolerende stenen kan men ook zaagsel of polystyreenbolletjes in het kleimengsel verbranden.

TOEPASSING:
Bakstenen, straatklinkers, dakpannen, vloerelementen.
Keramische tegels en keramische gevelbekledingselementen.
Porcelein (sanitair)

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning
Tegenwoordig is de winning van klei zo grootschalig dat aantasting van uiterwaarden gebeurt. Kleinschalige winning creëerde vroeger achteraf eerder mooie natuurbiotopen
Er is minder ‘aanwas’ van rivierklei dan men wint, maar er is nog geen schaarsheid. De winning van klei uit de bodem zou nadelige milieueffecten hebben op bodemprocessen en grondwaterhuishouding.

Transport
Klei wordt in Vlaanderen of Nederland gewonnen. De transportafstanden zijn dus klein. De producten worden ook meestal bij de winningsplaatsen gemaakt.

Verwerking
Bij het bakken van klei ontstaan diverse emissies. De uitstoot is enigszins afhankelijk van het type klei (welke mineralen en metalen in het materiaal te vinden zijn) en het bakproces. Verbrandingsgassen worden 'gewassen', in de afvoer door een minerale zeef gehaald, waardoor schadelijke emissies worden gebonden aan het mineraal.

Gebruik
Keramische materialen zijn zeer bestand tegen vocht. Baksteen is poreus, waardoor het enigszins ademt en vocht kan opnemen. Positief is dat het ademt en vochtregulerend werkt, nadeel is de capillaire opzuiging van regen- of grondwater.

De afvalfase
Oude bakstenen kunnen meestal volledig worden herbruikt. Dit vooral omdat de mortelspecie ertussen vroeger uit kalk bestond. Met de cementspecie (van na de tweede WO) is deze moeilijker te verwijderen omdat de breukvlakken makkelijker langs de stenen gaan, blijven de stenen niet altijd meer heel.
Met het verlijmen van bakstenen wordt dat scheiden er ook niet beter op.

Keramisch puin kan als steenslag worden hergebruikt, bijvoorbeeld als toeslagmateriaal in beton of als funderingsmateriaal voor bestrating.

De laatste ontwikkelingen scheiden stenen in keramisch en zandachtig materiaal, waarna het keramische materiaal met een deel nieuwe klei opnieuw kan worden gebruikt als grondstof voor bakstenen.

Keramische geveltegels en pannen die niet vastgecementeerd worden kunnen makkelijk herbruikt worden.

Samengevat: Indien niet behandeld zijn keramische producten vanuit milieuoogpunt zeker nog te gebruiken. Keramische producten worden soms geglazuurd en het glazuur kan zware metalen bevatten. Het zorgt wel voor een harde, waterdichte oppervlaktelaag die de steen extra beschermt. Dus ook hier geldt: het juiste materiaal op de juiste plaats, extra bescherming werkt de herbruikfase tegen.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: oppervlaktedelfstoffen

OMSCHRIJVING:
Er bestaan verschillende soorten glas. De belangrijkste soorten worden hieronder besproken.

Floatglas of vlakglas is enkel glas dat vervaardigd is volgens het floatprocédé. Belangrijkste ingrediënten zijn zilverzand (kwartszand), soda, kalksteen, diverse oxiden (magnesiumoxide, aluminiumoxide, kleurstoffen,…) en (fijngemalen) gerecycleerd glas dat 20 tot 25% van het schaarse zilverzand vervangt.
Een duidelijke voorstelling van dit procédé kan je vinden bij Glaverbel.

Dubbel of meervoudig glas wordt opgebouwd uit twee of meerdere glasbladen met daartussen een hermetisch afgesloten spouw. De spouw is gevuld met droge lucht of gas, zodat een evenwicht bestaat tussen de atmosferische druk binnen en buiten de glasplaten. Het gebruik van gassen in de spouw zorgen voor een betere akoestische en thermische isolatie. Ook de breedte van de spouw (15 mm is optimaal) en de dikte van de glasplaten hebben een invloed op de isolerende waarde van het glas.
Tegenwoordig wordt er op de binnenzijde van de glasplaten een isolerende coating aangebracht, waardoor de isolerende waarde nog verbetert, terwijl zonlicht grotendeels wordt doorgelaten. Dit is dan HR+ en HR++ glas.
Meervoudig glas kan specifiek warmtewerende eigenschappen verkrijgen. Hierbij wordt één van de glasplaten vervangen door absorberend of zonnereflecterend glas.

Veiligheidsglas is glas dat bijzondere kenmerken bezit waardoor de kans op schade door schokken, vervorming of brand vermindert. Het wordt toegepast ter beveiliging van personen, tegen glasuitval, voor de elementaire beveiliging van goederen, tegen inbraak en voor beveiliging van personen tegen kogelinslagen.

Er zijn verschillende categorieën veiligheidsglas: gelaagd glas, gehard glas, gewapend draadglas en brand- en hittewerend glas.
Van zodra glas ‘omgevormd’ is tot veiligheidsglas, kan het niet meer bewerkt worden (bv. frezen, snijden,…).

Decoratief glas kan worden ingedeeld in figuurglas, gekleurd glas, gematteerd glas en lichtspreidend glas.
Figuren, kleuren, mattering, enz. worden in het glas verwerkt door middel van
- toevoeging van metaaloxyden of kleurstoffen tijdens het productieproces,
- door het aanbrengen van één of meerdere folies,
- door het aanbrengen van een laklaag of een gekleurde emaillaag,
- door zandstralen (gematteerd glas),
- door het aanbrengen van een zuur in het glasoppervlak (gematteerd glas),
- door middel van zeefdruktechnieken (gematteerd glas),
- of door het vullen de tussenlaag van meervoudig glas met glasvezels, capillaire buisjes of reflecterende lamellen (lichtspreidend glas)

Daarnaast zijn er nog speciale toepassingen voor specifieke situaties, zoals akoestische beglazing, gebogen beglazing, glazen bouwstenen, profielglas, glazen vloeren en traptreden.

TOEPASSING:
Floatglas wordt toegepast in veel verschillende domeinen, zowel in de bouw, voor binnen- en buitenhuisdecoratie, voor de automobiel- en ook voor de gespecialiseerde industrie.
Hierbinnen vallen zowel architecturale projecten zoals luchthavens en dierentuinen, meubilair, scheidingswanden, deuren, gevels, daken, windschermen (auto), zij- en achterramen (auto), spiegels (auto) en specifieke industriële toepassingen zoals LCD-schermen en medische en huishoudapparaten.

Dubbel en meervoudig glas wordt vooral gebruikt in de bouwsector.

Veiligheidsglas vindt toepassingen in de auto-industrie, winkelruimten, kantoren en schoolgebouwen, deuren, wanden en meubels.

Decoratief glas heeft brede toepassingen in zowel de (decoratieve) bouw als in de meubelsector.

MILIEUOVERWEGINGEN:

Verwerking
Voor floatglas is er slechts een enkele laag nodig, wat minder energie en minder grondstoffen vergt bij de productie dan dubbel of driedubbel glas.
Extra bewerkingen zoals het kleuren, matteren, enz vergen extra energie en grondstoffen, wat de milieu-belasting uiteraard verhoogt.

Gebruik
In de gebruiksfase zorgt floatglas voor een veel lagere isolatiewaarde, wat betekent dat er meer energie verloren gaat.
Meervoudig glas heeft een beter isolerend vermogen dan enkel glas.

Afdanking
Glas kan gerecycleerd worden. Hierdoor kan er heel wat energie en grondstof bespaard worden. Voor veiligheidsglas is recyclage een stuk moeilijker, omdat er andere soorten materiaal vermengd zijn in de glasplaten. Deze materialen moeten eerst gescheiden worden vooraleer de glasplaten kunnen worden gerecycleerd.

Samengevat
de productie van enkel glas weegt minder zwaar door dan die van dubbel- of driedubbel glas, maar in de gebruiksfase van meervoudig glas kan zoveel energie bespaard worden dat dit de extra energie nodig voor dubbel of driedubbel glas snel opheft. Indien de isolerende waarde van belang is in de toepassing van glas, dan is het gebruik van meervoudig glas aan te raden.

Het gebruik van andere soorten materiaal in het glas (vb. stalen net in veiligheidsglas), het aanbrengen van coatings of folies en het kleuren van glas, bemoeilijken het verwerkingsproces voor recyclage, doordat het mengen van verschillende materialen zorgt voor onzuiverheden in het glas.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: oppervlaktedelfstoffen

OMSCHRIJVING:
Roestvrijstaal (RVS) bestaat uit de volgende verhouding: ca. 70-75 % Fe, ca. 18-20% Cr en 8-10% Ni. (Nikkel is het prijsbepalende element). Deze verhouding maakt het staal sterk, corrosiebestendig en niet-geleidend. Ruim tweederde van het Nikkel wordt gebruikt voor het maken van gelegeerd (roestvrij) staal.

TOEPASSING:
Roestvrij staal wordt gebruikt in de keuken als aanrecht, voor tafels en andere meubels, als constructieprofielen, afwerkingsbeplating,…

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
De grootste ijzerertsproducenten zijn China, Rusland, Brazilië en Australië. Vooral in Brazilië heeft de winning een grote impact op het regenwoud, omdat de grootste ijzerertsvoorraden vaak op de ecologisch meest waardevolle plekken liggen.

Verwerking:
Naast ijzererts zijn voor de bereiding van staal kolen (cokes) nodig, en de diepe winning ervan heeft ook - in mindere mate dan bij oppervlaktewinning - aantasting van het landschap tot gevolg. Van sommige ertsen zijn de voorraden beperkt.

Afvalfase:
Bij roestvrij staal kan men door middel van analyse-apparatuur de legeringen uit elkaar halen. Omdat nikkel zeer gegeerd is, komt dat zeer weinig op de afvalberg terecht.

Samengevat: Waar kan zou men, vanuit ecologisch standpunt (ontginning), het gebruik van metaal moeten vermijden en vervangen door bijvoorbeeld hout met FSC-label. Maar de belangrijkste kwaliteiten qua bewerking, fijne constructie en sterkte zijn natuurlijk moeilijk te vervangen.
RVS is beschermd tegen corrosie en heeft dus een zeer lange levensduur en zeer goede recyclagemogelijkheden.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: materialen uit oppervlaktedelfstoffen.

OMSCHRIJVING:
Staal is een verzamelnaam voor metaallegeringen die grotendeels uit ijzer (Fe) bestaan, versterkt met koolstof om het harder te maken.

Cortenstaal is een staalsoort met een legeringselement dat het oxidatieproces stabiliseert, waardoor een geöxideerd, bruinkleurig uiterlijk ontstaat.

Roestvrijstaal (RVS) bestaat uit ijzer, chroom en nikkel (zie aparte fiche)

Daarnaast zijn er honderden andere samenstellingen van gelegeerd staal, meestal met nikkel als belangrijkste element: vb. constructiestaal, machinestaal, staal voor verschillende gereedschappen.

TOEPASSING:
Staal wordt gebruikt voor constructies zoals balken en kolommen, beplating en allerhande gereedschap. Ook voor meubels is staal makkelijk buigbaar en lasbaar.
Cortenstaal wordt als gevelbeplating wordt gebruikt.
RVS kent veel toepassingen binnen: keukenaanrecht, leuning, deurkruk,…

In natte milieu’ s corrodeert staal (water en zuurstof).
Om staal daartegen te beschermen bestaan de volgende mogelijkheden:
-niet toepassen in natte milieus
-lakken of poedercoaten (bedekken met een verflaag)
-verzinken of galvaniseren (bedekken met een zinklaagje>zie aparte fiche)
-kathodisch beschermen
-roestvrijstaal (RVS) of andere duurzame metalen gebruiken.

MILIEUOVERWEGINGEN:
Levenscyclus:

Winning:
De grootste ijzerertsproducenten zijn China, Rusland, Brazilië en Australië. Vooral in Brazilië heeft de winning heeft een grote impact op het regenwoud, omdat de grootste ijzerertsvoorraden vaak op de ecologisch meest waardevolle plekken liggen.

Verwerking:
Naast ijzererts zijn voor de bereiding van staal kolen (cokes) nodig, en de diepe winning ervan heeft ook - in mindere mate dan bij oppervlaktewinning - aantasting van het landschap tot gevolg. Van sommige ertsen zijn de voorraden beperkt.

Afvalfase:
Staal kan direct worden hergebruikt en gerecycleerd. Door middel van analyse-apparatuur kan men de legeringen ook uit elkaar halen.

Samengevat: Waar kan zou men, vanuit ecologisch standpunt, het gebruik van metaal dus moeten vermijden en vervangen door bijvoorbeeld hout met FSC-label. Maar de belangrijkste kwaliteiten qua bewerking, fijne constructie en sterkte zijn natuurlijk moeilijk te vervangen.

MILIEUKADER:
Milieukader 2: uit oppervlaktedelfstoffen.